اگر همه خدایان یکی هستند پس چرا اینهمه دعوا و کشمکش

کسانی که جوینده-ی "آزادی" هستند، باید بتوانند دستکم، آزاد، بی پرده، شفاف و جدا از هر عقیده-ای راه رسیدن به این پدیده را از خرد خود بپرسند و پرای یافتن پاسخ آن آگاهانه اندیشه کنند

مولوی با خوشباوری همزیستی را به مردمان پند می‌دهد. همین پندها هستند که در این زمان بندهای دست و پا گیر مردمان شده-اند. زیرا چنین خوشباورانی نمی‌دیده-اند که حکم "امر به معروف و نهی از منکر" همزیستی را، در میان مسلمانان و دگراندیشان، ناممکن می‌سازد

برای نمونه

از نظرگاه است ای مغز وجود------- اختلاف مو ء من و گبر و یهود (مولوی) 

(مو ء من = مسلمان، گبر = زرتشتی) 

برداشت مسلمانان از این اندرز این است: یهوه (خدای قهار یهودی‌ها)، و دنباله-ی او پدر آسمانی ( خدای آزمند مسیحی‌ها)، و در این شعر اهورامزدا همه همانی با الله دارند. پس همه-ی بندگان تنها یک صاحب دارند و نیازی نیست که با یکدیگر جدال کنند. ولی این پندار درست نیست

اختلاف از خدایان این پیروان برخاسته است. یهوه هم مانند الله امر می‌کند که او تنها خدا و تنها حاکم جهان است. او هم امر به نابود کردن خدایان دیگر و پیروان آنها می‌هد. مسیحیان بر این باورند که یهودیها پدرآسمانی را نشناخته و فرزند او را به صلیب کشیده-اند و از این روی آنها با یهودیان دشمنی می‌ورزند. الله، برای تصاحب حکومت جهان، خود را در پیکر خدایان پیشین شناسانده است. ولی او پیروان یهوه و پدرآسمانی را گمراه، کافر و نجس خوانده و امر به کشتن آنها داده است. در هیچ کجا یهوه یا اهورامزدا الله را(که وجود نداشته است) به سروری یا جانشینی-ی خود نپذیرفته است

بنیاد همه-ی دین‌ها بر مردمفریبی و دروغ استوار است. همه-ی دین‌ها، از آزاد مردمان، برده-ی با ایمان می‌پرورانند و مردمان را به هر سویی که بخواهند می‌رانند. اختلاف آنها به سودجویی و خودپرستی خدایان آن دین‌ها پیوند دارد

این گونه اندرزهای عارفانه، در این دوران، تنها به سود دکانداران دین است که آنها از این راه می‌توانند احکام خشن خود را در بسته-های مهربانی بپیچند و خونریزی‌ها را با اختلاف در " نظرگاه" مردم توجیه کنند. اگر همه-ی خدایان همسان یکدیگر پرخاشگر و کینه-توز هستند این نشان آن نیست که پرخاشگری و کینه-توزی خوب است و مردمان باید ستمکاری‌های شریعتمداران را بپذیرند

اديان و مذاهب ، همچنين ، يگانه سبب جنگ های خونينی شده اند که افراد بشر را به روز سياه نشانده است.




اديان و مذاهب ، همچنين با تمام وجود با انديشه گريهای فلسفی و پژوهش های علمی دشمنی ميورزد ، زيرا تنها همين عوامل اند که ميتوانند سرشت فاسد و زيان آور واپسگری آنها را آشکار سازند. نوشتار های به اصطلاح مقدس بی ارزش و پوچ بوده و پيش از آنکه برای بشر فايده داشته باشند ، به آنها زيان رسانيده اند ؛ ( درحاليکه نوشتار های باستانی مانند آثار افلاطون ، ارسطو ، اقليدوس و سقراط ، خدمات شايانی به بشريت کرده اند.)

زکریای رازی